Donderdag 8 september 2016

Datakoppeling door de overheid via SyRI

Dankzij de ICT hoeft tegenwoordig bijna geen enkele overtreding ongezien te blijven. Dit geldt niet alleen voor terroristen, maar ook voor bijvoorbeeld fraude bij het aanvragen van uitkeringen, dankzij SyRI. Sinds de aanslagen in de Verenigde Staten in 2001 zijn computersystemen en databases ingezet om eventuele aanslagen eerder te signaleren en waar mogelijk te voorkomen. Dit lijkt te werken: in de media wordt regelmatig bericht over een verijdelde aanslag en de arrestatie van een mogelijke terrorist.

Sociale zekerheid

De mogelijkheden van datakoppeling zijn niet beperkt tot terrorisme. Ook het opsporen van fraude, gepleegd door mensen die afhankelijk zijn van uitkeringen vanuit de sociale zekerheid, wordt met datakoppeling vereenvoudigd. De overheid is van mening dat iedere fraudeur in de sociale zekerheid gepakt moet worden. Zo kennen we anonieme kliklijnen, hoge straffen voor fraudeurs en sinds 2015 een datakoppeling waardoor mogelijke fraudeurs eerder gesignaleerd kunnen worden. Deze datakoppeling vindt plaats in een systeem wat we Systeem Risico Indicatie (SyRI) noemen.

SyRI

Kort samengevat is SyRI een systeem waarmee in een beveiligde omgeving persoonsgegevens kunnen worden gekoppeld en geanalyseerd. SyRI komt vervolgens zelf met risicomeldingen. Aan de hand van deze risicomeldingen kan de overheid gerichter toezicht houden. De informatie die wordt verzameld, bestaat niet alleen uit informatie die de overheid over haar burgers verzamelt. Er zitten ook gegevens in die particuliere bedrijven verzamelen, zoals energiebedrijven en waterleidingmaatschappijen. Het is daardoor best een grote inbreuk op iemands privacy, aangezien er op deze manier veel informatie over iemand beschikbaar is. Koppeling van al deze gegevens levert de overheid mogelijk informatie op over afwijkend gedrag. Dit afwijkende gedrag kan vervolgens verder geanalyseerd worden en zo kan er een risicomelding voor een mogelijke fraudeur uit rollen.

Inzet SyRI

Als de overheid gebruik wil maken van SyRI dan kan dat niet zomaar. Er zijn minimaal twee overheidsinstellingen nodig die vermoeden dat een bepaalde persoon fraudeert of zich op zijn minst vreemd gedraagt. Vervolgens kunnen deze twee overheidsinstellingen gezamenlijk een verzoek indienen bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) om SyRI te mogen gebruiken.

Risico’s SyRI

Er zitten kort gezegd twee risico’s aan de inzet van SyRI. Het eerste risico is dat SyRI een systeem is dat afwijkend gedrag kan signaleren. Afwijkend gedrag is gedrag dat meer dan verwacht afwijkt van wat een gemiddeld persoon zou doen. Maar als iemand afwijkend gedrag vertoont, wil dit uiteraard nog niet zeggen dat er ook echt gefraudeerd wordt. Iemand kan goede redenen hebben om zich anders te gedragen dan anderen. Dat moet ook kunnen in een vrij land als Nederland. Er moet dus goed opgepast worden met het trekken van de conclusie dat iemand wel zal frauderen als er een risicomelding uit komt.

Daarnaast moet er voor het gebruik van SyRI toestemming gevraagd worden aan de minister van SZW. Dit betekent dat de minister, die er zelf belang bij heeft fraudeurs op te sporen, besluit of SyRI ingezet mag worden. Het zou misschien beter zijn toestemming te vragen aan een rechter voordat het systeem ingezet kan worden. Een rechter is immers onafhankelijk en heeft niet, zoals de minister, een bepaald belang bij het inzetten van SyRI.

Bronnen:

P.J. Boon e.a., Regelgeving in Nederland, Deventer: Kluwer 2005.

Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Wet SUWI):
http://wetten.overheid.nl/BWBR0013060/2016-01-01

Besluit structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Besluit SUWI):
http://wetten.overheid.nl/BWBR0013267/2015-07-01

Kamerstukken II 2003/04, 29 702, nr. 3, blz. 122-123 (regeling van bestuurlijke boete in de Algemene wet bestuursrecht)

(521)