Woensdag 13 september 2017

Fanfiction

Harry Potter in Zwadderich

Iedereen kent J.K. Rowling haar geweldige serie Harry Potter. Wat ook iedereen weet is dat ‘Harry Potter’ en alles wat daartoe behoort, van J.K. Rowling is. J.K. Rowling heeft, doordat zij ‘Harry Potter’ geschreven heeft, verschillende rechten op ‘Harry Potter’, een voorbeeld is het auteursrecht.

Maar wat is nou leuker dan fantaseren over zo’n geweldig verhaal: wat zou ik zelf doen als ik in Harry’s positie zat? Wat zou Harry doen als hij in Zwadderich zou komen, of wat als de Duffelingen nou eens aardig waren?

Wat is Fanfiction?

Er zijn echter ook veel fans die niet enkel gefantaseerd hebben maar daadwerkelijk hun eigen verhaaltjes geschreven hebben: dit  fenomeen heet “fanfiction”. Fanfiction is niet gelimiteerd tot Harry Potter, veel bekende en populaire series zoals Game of Thrones hebben ‘last’ van fanfiction. Waarom ‘last’ hebben van fanfiction? George R.R. Martin van Game of Thrones stelt dat fanfiction een inbreuk op het auteursrecht (copyright) is! J.K. Rowling heeft een andere mening, zij vindt fanfiction prima. Paramount Pictures en CBS zijn bijvoorbeeld niet compleet tegen het idee van fanfiction omtrent Star Trek, maar hebben recent wel voorwaarden gepubliceerd met wat zij toelaten.

De claim dat fanfiction een inbreuk is op het auteursrecht wordt naar Nederlands recht gebaseerd op basis van onder andere artikel 1 van de Auteurswet. Dit artikel geeft de originele maker een alleenrecht om te bepalen wat met zijn werk gebeurt, en indien anderen besluiten een Harry Potter-verhaaltje te schrijven dan is dat niet een besluit van de auteur en daardoor niet toegestaan, tenzij het onder één van de uitzonderingen van het auteursrecht valt.

In de praktijk gaan schrijvers van fanfiction er vanuit dat zolang er geen geld verdiend wordt én respectvol met die wereld en personages om wordt gegaan, het schrijven van fanfiction geen probleem is. Dit blijkt uit de populariteit van websites waar dit wordt aangeboden, zoals fanfiction.net, maar ook fanfiktion.de; Archive of our own; en verschillende internetfora zoals: Space Battles.com en Sufficient Velocity.com.

Auteursrecht

In Nederland worden auteurs onder andere beschermd via het auteursrecht. Het auteursrecht geeft schrijvers o.a. het recht om elke publicatie van hun werk te verbieden. Dat betekent dat de originele auteurs van een serie – bijvoorbeeld J.K. Rowling – publicatie van alles wat hun schrijfsels betreft kunnen verbieden. Datzelfde auteursrecht kan voor diezelfde originele schrijvers een probleem worden. Fanfiction-auteurs kunnen zelf ook een auteursrecht hebben! Dit komt omdat artikel 10 van de Auteurswet ook “afgeleide werken” een zelfstandig auteursrecht toekent. Indien de originele schrijver iets van een fanfiction gebruikt, pleegt deze daarmee een auteursrechtinbreuk. Hierom worden schrijvers doorgaans ook verteld géén fanfiction te lezen over hun eigen werken.

In de praktijk krijgt een website zoals fanfiction.net een melding van de originele auteur dat een fanfiction weggehaald moet worden vanwege een auteursrechtinbreuk. Dit noemt men een notice-and-takedown melding. Privacy voorwaarden van websites die fanfiction aanbieden stellen dan ook dat van zo een melding werk gemaakt wordt, en meestal wordt het betreffende verhaal verwijderd. Toch maken originele auteurs vaak pas gebruik van hun recht zodra er economisch afbreuk wordt gedaan aan hun werk. Een voorbeeld van zo’n afbreuk is fanfiction waarin sex voorkomt, of als er door fanfiction-auteurs financieel gewin wordt gemaakt. Om een dergelijke notice-and-takedown te voorkomen plaatsen velen een “disclaimer” – een soort van voorwoord –  in hun fanfiction waarin zij verklaren dat zij hun schrijfsels op non-profitbasis schrijven en dat zij in de wereld van bijvoorbeeld Star Trek schrijven en elementen gebruiken uit Star Wars.

Conclusie

Zonder toestemming is het gebruiken van auteursrechtelijk beschermd materiaal in beginsel verboden. Toch is het aan de auteur – volgens de auteurswet: de rechthebbende – of deze wil ingrijpen en het verhaal wil laten verwijderen. Dit doet men met een notice-and-takedown procedure. Dat het aan de auteur is, komt omdat veel auteurs niet zo’n probleem hebben met fanfiction, tenminste zolang er geen afbreuk wordt gedaan aan hun wereld en personages, én zolang er geen geld mee wordt verdiend.

(92)