Zondag 11 juni 2017

Nieuwe wereldorde: de robots nemen het over!

robots

Als we Hollywood mogen geloven zal het niet lang meer duren voordat de wereld wordt overheerst door machtswellustige robots en de mens een slaaf van deze machines is. Hoewel onze smartphone ons leven (grotendeels) bepaalt, gaat het hier niet om de huidige verslaving van de mens aan technologische hulpmiddelen, maar over de rechtspositie van robots. Robots en kunstmatige intelligentie (KI) kunnen steeds meer en we kunnen er niet meer om heen dat robots een plaats in de rechtsorde moeten krijgen.

Definitie van een robot

Allereerst, wat is een robot? Er bestaan veel definities die sterk uiteenlopen. De definities hebben gemeen dat het gaat om een apparaat dat autonoom taken uit kan voeren. In sommige definities, zoals die van het RoboLaw project van de EU, wordt ook het uiterlijk betrokken. Hierbij komt direct het beeld op van op mensen lijkende robots die zich houterig voortbewegen en zich uiteindelijk stiekem tegen de mens zullen keren. Deze definitie sluit echter een hele groep robots uit. Namelijk alle soorten robots die niet op mensen lijken, zoals computersystemen of zelfrijdende auto’s. Problematisch voor het vaststellen van een definitie is de razendsnelle ontwikkeling op het gebied van robotica. Tegen de tijd dat een definitie is bedacht is deze al verouderd, omdat er zo snel nieuwe mogelijkheden zijn.

Rechtssubject

Het soort robot is van belang voor de discussie of robots rechtssubjecten of rechtsobjecten zijn. Een rechtssubject heeft het vermogen deel te nemen aan de economische orde en is handelingsbekwaam (hiermee kan hij zijn rechten uitoefenen). Hoewel er robots zijn die deze eigenschappen bezitten, kan je ze niet juridisch gelijkstellen met rechtspersonen en natuurlijke personen. Bovendien komen er allerlei lastige vragen betreffende de juridische kwalificatie en aansprakelijkheid op, als robots rechtssubjecten zouden zijn. Een voorbeeld: wie is aansprakelijk als de robot betrokken is bij een ongeval? De producent, de eigenaar of de robot? En voor sommige misdrijven, zoals moord, is opzet vereist. Kan een robot opzet hebben? Techniek is immers neutraal.

Rechtsobject

Een rechtsobject is datgene waar het recht betrekking op heeft. Rechtssubjecten gebruiken goederen of voorwerpen om hun rechten uit te oefenen. In dat opzicht lijkt een robot te voldoen, maar er zijn robots die leervermogen hebben. Wat gebeurt er met de voortbrengselen die zij ontwikkelen? Ze hebben dit immers zelf ‘bedacht’. En wat als een robot opeens van buitenaf wordt gehackt en oncontroleerbaar wordt? Om nog maar niet te spreken over eventuele fouten in de software of de problemen die ontstaan bij verouderde software.

De wetten van Asimov

Asimov, een Amerikaanse sciencefiction auteur met een grote interesse in robots, stelde ooit drie robotwetten op die een belangrijke basis vormde voor zijn verhalen. Deze wetten worden nog steeds veel aangehaald en luiden als volgt:

Een robot mag een mens geen letsel toebrengen of, door niet te handelen, toestaan dat een mens letsel oploopt.
Een robot moet bevelen uitvoeren die hem door de mens worden opgedragen, tenzij dit in strijd is met de eerste wet.
Een robot moet zijn eigen bestaan beschermen, tenzij dit in strijd is met de eerste of tweede wet.
De robots van Asimov kunnen op grond van wet 1 en 3 rechtsobjecten zijn, maar op grond van wet 2 rechtssubjecten.

De toekomst

De ontwikkeling op het gebied van robots gaat verschrikkelijk snel en deze trend zal nog wel even doorgaan. Dit stelt het huidige rechtssysteem erg op de proef, want de ontwikkeling is (juridisch) niet bij te houden. Tegen de tijd dat er oplossingen zijn bedacht, is de techniek al zo ver dat de oplossing verouderd is. Juristen die zich vastbijten in deze materie wacht een mooie toekomst. Dat de ontwikkeling van robots alleen maar groter zal worden, staat namelijk vast.

Bronnen:

http://www.robolaw.eu/

https://www.theguardian.com/technology/2016/oct/24/artificial-intelligence-judge-university-college-london-computer-scientists

http://www.roboticsolutions.nl/2015/11/22/asimov-ethiek-en-kwaliteitsnormen/

http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/justitieleverkenningen/2016/3/JV_0167-5850_2016_042_003_008

http://www.switchlegal.nl/robotrecht-artikel-in-de-nrc-door-rob-van-den-hoven-van-genderen/

(195)